Hành trình phát triển ngành bán dẫn Việt Nam là câu chuyện của một sự chuyển dịch chiến lược dài hơi, từ chấp nhận đứng ở phần “ngọn” chuỗi cung ứng toàn cầu đến khát vọng từng bước nắm giữ công nghệ lõi ở phần “gốc”.
Nhà máy Intel tại Khu công nghệ cao TP HCM
Việt Nam chính thức xuất hiện trên bản đồ bán dẫn thế giới từ năm 2006 với sự kiện Intel nhận giấy phép đầu tư, và đến năm 2010, nhà máy trị giá 1 tỷ USD tại Khu Công nghệ cao TP. Hồ Chí Minh đi vào hoạt động. Đây là cú hích lớn, đưa Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn của dòng vốn FDI công nghệ cao. Tuy nhiên, vai trò của Việt Nam khi đó chủ yếu tập trung ở khâu ATP (lắp ráp, kiểm thử, đóng gói) – công đoạn có giá trị gia tăng thấp nhất trong chuỗi giá trị bán dẫn, thâm dụng lao động và ít chuyển giao công nghệ lõi.
Song song với dòng vốn ngoại, Việt Nam cũng có những nỗ lực nội sinh đáng ghi nhận, tiêu biểu là Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo Thiết kế Vi mạch (ICDREC) thuộc ĐHQG TP. Hồ Chí Minh với khát vọng thiết kế chip “Make in Vietnam”. Dù đã tạo ra những con chip đầu tiên, nhưng do thiếu hệ sinh thái đồng bộ và thị trường đủ lớn, các sáng kiến này chưa thể bứt phá. Trong một thời gian dài, Việt Nam gần như “ngủ đông” ở vùng trũng của chuỗi giá trị, hài lòng với vai trò gia công.
Bối cảnh toàn cầu thay đổi mạnh mẽ sau đại dịch Covid-19 và căng thẳng địa chính trị đã làm đứt gãy chuỗi cung ứng, biến bán dẫn trở thành “dầu mỏ mới” và là vấn đề an ninh quốc gia của các cường quốc. Trước cơ hội lịch sử đó, đặc biệt trong giai đoạn 2023–2025, Việt Nam đã có sự chuẩn bị chiến lược bài bản và quyết liệt.
Đảng và Nhà nước thể hiện quyết tâm chính trị chưa từng có với Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Chính phủ tiếp đó xác định bán dẫn là một trong 11 nhóm công nghệ chiến lược. Thông điệp “Việt Nam lựa chọn con đường khó nhưng bền vững để làm chủ công nghệ lõi” được khẳng định rõ ràng ở cấp cao nhất, không chỉ trên văn bản mà bằng hành động cụ thể thông qua ngoại giao công nghệ và thu hút đầu tư vào các phân khúc giá trị cao.
Giai đoạn 2023–2025 được xem là thời kỳ tích lũy “nội lực”: hoàn thiện hành lang pháp lý, đào tạo nhân lực, chuẩn bị hạ tầng và hình thành hệ sinh thái. Dấu mốc quan trọng là việc thành lập Trung tâm Quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn – một “bệ đỡ” then chốt giúp doanh nghiệp Việt rút ngắn chi phí và thời gian đưa chip từ thiết kế ra thị trường.
Đầu năm 2025, ngành bán dẫn Việt Nam chính thức sang trang mới với hai sự kiện mang tính lịch sử. Viettel khởi công nhà máy chế tạo chip bán dẫn đầu tiên tại Việt Nam, tập trung vào công đoạn front-end (chế tạo wafer) – khâu khó nhất, có giá trị gia tăng cao nhất. Gần như đồng thời, FPT công bố thành lập nhà máy kiểm thử và đóng gói tiên tiến tại Bắc Ninh, hoàn thiện chuỗi khép kín từ thiết kế đến sản xuất thành phẩm do doanh nghiệp Việt làm chủ. Sự hợp tác giữa Viettel và FPT trong phát triển chip AI on Edge cho thấy tinh thần liên kết, hình thành hệ sinh thái bán dẫn quốc gia.
Phát triển bán dẫn là một cuộc marathon dài hạn, đầy thách thức về công nghệ và vốn. Tuy nhiên, với sự đồng lòng từ cấp lãnh đạo cao nhất đến các tập đoàn công nghệ chủ lực, Việt Nam đang từng bước khẳng định vị thế mới: từ quốc gia gia công phần cứng trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu. Ngành bán dẫn được kỳ vọng sẽ trở thành động lực chiến lược, giúp Việt Nam bứt phá khỏi bẫy thu nhập trung bình và ghi dấu ấn trên bản đồ công nghệ cao thế giới.
(Nguồn: dantri.com.vn)
Trong cách nhìn truyền thống, trung tâm dữ liệu được đánh giá dựa trên quy mô, tốc độ xử lý và khả năng mở rộng. Càng nhiều máy chủ, càng nhiều tài nguyên, càng có lợi thế. Tuy nhiên, kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo đang buộc ngành này phải nhìn lại chính nền tảng của mình. Khi nhu cầu tính toán tăng vọt chưa từng có, một biến số tưởng như phụ trợ lại nổi lên chi phối toàn bộ cuộc chơi: điện năng. Và ở trung tâm của bài toán điện năng ấy chính là chip.
Trong làn sóng bùng nổ của trí tuệ nhân tạo trên toàn cầu, một thực tế đang dần trở nên rõ ràng: trung tâm dữ liệu không chỉ là hạ tầng công nghệ, mà đã trở thành thị trường lớn nhất và quan trọng nhất của ngành chip AI. Nếu như trước đây, chip bán dẫn chủ yếu phục vụ cho máy tính cá nhân, điện thoại hay thiết bị điện tử tiêu dùng, thì ngày nay, phần lớn giá trị của chip tiên tiến lại nằm trong các trung tâm dữ liệu – nơi vận hành và nuôi dưỡng các hệ thống AI quy mô lớn.
Trong nhiều năm, ngành trung tâm dữ liệu phát triển dựa trên một logic tương đối đơn giản: phần cứng được chuẩn hóa, chip được sản xuất bởi một số ít công ty bán dẫn, và các nhà vận hành hạ tầng chỉ cần mua về, lắp đặt, rồi tối ưu vận hành. Mô hình này từng tạo ra sự ổn định và khả năng mở rộng nhanh chóng cho internet, điện toán đám mây và các dịch vụ số.
Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà ký quyết định phê duyệt Đề án “Xây dựng Trung tâm dữ liệu, quản lý, giám sát, xử lý vi phạm và điều hành giao thông giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2050”.
Tại Hội nghị xúc tiến đầu tư hạ tầng công nghệ số và trung tâm dữ liệu quy mô lớn tổ chức cuối tuần qua, dưới sự chứng kiến của lãnh đạo UBND TP.HCM cùng hơn 150 đại biểu, G42 và liên danh nhà đầu tư trong nước đã ký thỏa thuận khung hợp tác dài hạn nhằm phát triển hạ tầng trung tâm dữ liệu tại Việt Nam. Tổng quy mô vốn dự kiến lên tới 2 tỷ USD, phản ánh sức hấp dẫn ngày càng lớn của TP.HCM trong vai trò đầu mối hạ tầng số khu vực.
Trong vài năm trở lại đây, trí tuệ nhân tạo không còn là một khái niệm mang tính thử nghiệm mà đã bước vào giai đoạn bùng nổ trên quy mô toàn cầu. Từ các mô hình ngôn ngữ lớn, hệ thống nhận diện hình ảnh cho đến các nền tảng phân tích dữ liệu theo thời gian thực, AI đang len lỏi vào mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế – xã hội. Tuy nhiên, phía sau sự phát triển nhanh chóng của AI không chỉ là những thuật toán thông minh, mà còn là một cuộc chạy đua hạ tầng công nghệ chưa từng có, nơi chip bán dẫn và trung tâm dữ liệu đóng vai trò trung tâm.
Trí tuệ nhân tạo đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy sự thay đổi của nền kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, phía sau những ứng dụng AI thông minh mà người dùng tiếp cận mỗi ngày – từ trợ lý ảo, dịch thuật tự động cho đến phân tích dữ liệu lớn
Các thương vụ hạ tầng trung tâm dữ liệu thường xuyên vượt mốc 10 tỷ USD, thậm chí thương vụ lớn nhất đạt tới 40 tỷ USD. Quy mô “khổng lồ” này đã khiến ngành bảo hiểm rơi vào tình thế “stress”…
Nhiều chuyên gia cho rằng nếu chip bán dẫn được ví như “dầu mỏ của thế kỷ XXI”, thì kỹ sư thiết kế chip chính là những người khai thác mỏ vàng công nghệ mới của thế giới. Trong cuộc đua bán dẫn toàn cầu, quốc gia nào sở hữu đội ngũ kỹ sư chất lượng cao sẽ nắm lợi thế lớn trong chuỗi giá trị công nghệ.
Trong thế kỷ XXI, sức mạnh của một quốc gia không còn chỉ được đo bằng tài nguyên thiên nhiên hay quy mô quân đội. Ngày càng nhiều chuyên gia cho rằng chip bán dẫn mới chính là nền tảng của quyền lực công nghệ và an ninh quốc gia. Từ hệ thống vũ khí hiện đại, trí tuệ nhân tạo quân sự đến hạ tầng an ninh mạng, tất cả đều phụ thuộc vào những con chip nhỏ bé nhưng cực kỳ phức tạp.
